Impregnacja drewna. Porady

Drewno jako materiał o niejednorodnej budowie podlegającej procesom niszczenia i rozkładu jest jednym z materiałów porowatych najtrudniej poddających się zabiegom konserwacji i ochrony przed czynnikami niszczącymi. Świadczy o tym ogromna różnorodność środków i metod stosowanych w konserwacji, mimo że próby rozwiązywania problemów ochrony drewna i poprawienia jego właściwości podejmowane były od początku jego stosowania.
Wszelkie zabiegi w stosunku do drewna, czy to w celu zapobieżenia procesom niszczącym przez modyfikację jego właściwości, czy w celu wzmocnienia osłabionej tymi procesami struktury, wiążą się z przesyceniem porowatej materii drewna odpowiednim środkiem impregnującym.
 

Przed czym chronić drewno?

Chociaż drewno należy generalnie do materiałów odpornych na wodę, przedłużające się zawilgocenie i brak lub ograniczenie naturalnej możliwości oddania nadmiaru wilgoci do atmosfery wcześniej, czy później spowoduje pojawienie się mikroorganizmów. Aby do tego nie dopuścić, należy zastosować odpowiednie impregnaty wodochronne. Posiadają one w swym składzie przeróżne związki jak np. żywice lub woski, które utrudniają przedostawanie się wody w głąb drewna.

Jeżeli jednak dojdzie do długotrwałego zawilgocenia, materiał może być zaatakowany przez uszkadzające jego strukturę grzyby, wkrótce utraci swoją wysoką wytrzymałość. Szkodliwy wpływ na drewno mają również rozwijające się pod wpływem wilgoci pleśnie. Wprawdzie atakują one jedynie jego powierzchnię, nie obniżając przy tym własności konstrukcyjnych, jednak porażenie pleśnią bardzo szpeci elementy drewniane, a także, co nie mniej ważne, tworzy w pomieszczeniach szkodliwy dla zdrowia mikroklimat, sprzyjający alergiom i wielu innym poważnym schorzeniom. Podczas wyboru impregnatu do ochrony przed mikroorganizmami należy ocenić potencjalne zagrożenia jakie w danym środowisku mogą czychać na drewniane elementy. Zwracamy też uwagę na opisie preparatu, na jakie gatunki grzybów i pleśni jest on skuteczny. Można bowiem spotkać środki, które zwalczają tylko jeden bądź kilka z nich.
 

Kolejnym istotnym zagrożeniem dla drewnianych elementów budynku są owady. Żerują one w substancji drewnianej, składają jaja w szparach i szczelinach. Wylęgające się z nich larwy, dla których drewno stanowi doskonałą, apetyczną pożywkę, mogą po pewnym czasie poważnie zdegenerować jego strukturę. Zabezpieczają przed nimi (podobnie jak przed grzybami, pleśniami, a także glonami i porostami) impregnaty ochrony biologicznej. Podobnie jak w preparatch przeciwpleśniowych I przeciwgrzybicznych wybieramy konkretny środek do drewna, zwracając uwagę na spis objętych jego działaniem organizmów. Gdyż na rynku dostępne są środki „wyspecjalizowane” w zwalczaniu jednego lub kilku określonych gatunków owadów.
Do zagrożeń, przed którymi bezwzględnie należy chronić drewno, należy także ogień. Służą do tego ogniochronne preparaty chemiczne, w znacznym stopniu utrudniające jego zapalenie bądź ograniczające rozprzestrzenianie się płomieni w już zajętych elementach. Po użyciu takich preparatów drewno i sklejki uzyskują cechy materiałów niezapalnych. Preparaty ogniochronne działające w inny sposób. Powodują one samogaśnięcie płomienia na drewnie po usunięciu źródła ognia. Nasączone nim drewno nie pali się, a jedynie zwęgla pod wpływem wysokiej temperatury.

W sprzedaży dostępne są obecnie zarówno preparaty jednofunkcyjne (przeznaczone do ochrony przed jednym z wymienionych zagrożeń), jak i wielofunkcyjne, łączące właściwości grzybobójcze z przeciwogniowymi i przeciwwilgociowymi czy też z filtrami UV.
 

Jaki preparat wybrać?

Kiedy już zdecydujemy, przed jakimi czynnikami chcemy zabezpieczyć drewniane elementy, należy następnie ocenić stopień ich zagrożenia, a także pożądany wygląd. Impregnaty dzielą się przede wszystkim na przeznaczone wyłącznie do stosowania we wnętrzach oraz na zewnątrz. Impregnując drewno, można mu również nadać pożądany kolor, lub zastosować preparat bezbarwny, który pozwoli zachować naturalny wygląd słoi. Pierwszym krokiem przy dokonywaniu zakupu powinno być zatem dokładne przeczytanie informacji na opakowaniu opisującej właściwości danego produktu.

 

Pod względem technicznym impregnaty do drewna dzielą się na trzy zasadnicze grupy:
- Impregnaty solne

Główny obszar ich zastosowania to ochrona drewna konstrukcyjnego (zwłaszcza elementów więźby dachowej) przed owadami i rozwojem grzybów, a także zwiększenie ognioodporności drewna. Oprócz substancji czynnych, impregnaty solne zawierają niekiedy również barwnik, ułatwiający kontrolę dokładności impregnacji. Zabezpieczone elementy po wyschnięciu impregnatu nie są szkodliwe dla otoczenia. Niektóre z preparatów mogą być używane do ochrony drewna mającego bezpośredni kontakt z ludźmi, zwierzętami oraz żywnością. Te impregnaty do drewna dostępne są w postaci proszku do przygotowania roztworu o wskazanych przez producenta proporcjach lub gotowego koncentratu. Ich skuteczność zależy przede wszystkim od głębokości wniknięcia w strukturę drewna, co sprawia, że w zasadzie powinny być stosowane jedynie do impregnacji próżniowo-ciśnieniowej lub w kąpieli. Impregnaty solne najczęściej nie są odporne na wymywanie przez deszcz i w przypadku użytkowania na otwartej przestrzeni powinny być dodatkowo zabezpieczone powłokami ochronnymi, takimi jak lakierobejce lub farby do drewna.
 

- Impregnaty wodorozcieńczalne

 Wykorzystuje się je zarówno do impregnacji drewna metodami przemysłowymi, jak i przy użyciu natrysku lub pędzla. Mogą one stanowić podstawową ochronę drewna użytkowanego na zewnątrz budynku, gdyż po wyschnięciu stają się niewymywalne. W praktyce stosowane są jako ochrona podstawowa lub uzupełniająca na konstrukcjach drewnianych, nakładana natryskiem już po ich zmontowaniu.

W ten sposób zabezpiecza się m.in. konstrukcje dachowe impregnowane preparatami solnymi lub miejsca pozbawione impregnacji, gdzie drewno było np. przycinane. Natrysk, ze względu na małą lepkość, można wykonać opryskiwaczem ogrodniczym.

Zabieg trzeba przeprowadzić przy bezdeszczowej pogodzie, gdyż opady deszczu przed upływem doby od nałożenia impregnatu mogą go z drewna spłukać. Zużycie preparatu przy podstawowym zabezpieczaniu wynosi 0,2-0,25 l/ m2 powierzchni; przy uzupełniającym może być o połowę mniejsze.
 

- Impregnaty rozcieńczalnikowe

Wykazują wysoką toksyczność do czasu całkowitego wyschnięcia, zatem stosowane mogą być wyłącznie do zabezpieczania drewna użytkowanego na zewnątrz budynku. W tej grupie wyrobów dostępne są preparaty służące do profilaktyki, jak i środki przeznaczone do „leczenia” już porażonego drewna, zwalczające owady i grzyby. Główny obszar ich zastosowania to impregnacja płotów, altan i innych elementów architektury ogrodowej.

Impregnaty rozcieńczalnikowe mogą być przy tym nakładane zarówno na drewno strugane, jak i nie strugane. Występują jako preparaty bezbarwne lub barwiące na kilka odcieni brązu. Impregnację przeprowadza się za pomocą pędzla lub przez zanurzenie. W przypadku preparatów rozcieńczalnikowych nie należy stosować natrysku ze względu na toksyczne działanie oparów. Impregnowane powierzchnie można następnie pomalować farbami lub lakierem.
 

- Impregnaty barwiące 

Umożliwiają dekoracyjne podkreślenie naturalnego rysunku drewna. Nakład się je na ostrugane elementy drewniane, użytkowane wewnątrz i na zewnątrz domu. Są to preparaty rozpuszczalnikowe, zawierające oprócz środków grzybo- i owadobójczych również spoiwa na bazie żywic alkidowych, a także pigmenty, barwiące powierzchnię drewna na wiele „drewnopodobnych” kolorów. Dostępne są również preparaty wodorozcieńczalne na bazie żywic akrylowych, ale ze względu na efekt „podnoszenia” włókien drewna należy je nakładać jedynie na powierzchnie dokładnie oszlifowane.
 

W praktyce impregnaty barwiące mają działanie podobne, jak lakierobejce czy lazury, jeśli jednak zależy nam na szczególnie starannej ochronie, najpierw powinniśmy nałożyć 1-2 warstwy impregnatu barwiącego, a następnie lakierobejcę lub lakier bezbarwny. Umożliwi to lepsze wniknięcie składników ochronnych w głąb drewna, gdyż impregnaty do drewna zawierają mniej części stałych i charakteryzują się mniejsza lepkością.

Impregnat barwiący najlepiej nakładać miękkim pędzlem, przesuwając go wzdłuż słojów drewna. Krótko po pomalowaniu warto impregnowaną powierzchnię ponownie „przeciągnąć” pędzlem, wyrównując w ten sposób wchłanianie preparatu. Drewno wewnątrz budynku wystarczy pokryć dwiema warstwami środka barwiącego - utworzona w ten sposób cienka powłoka zapewnia wystarczającą ochronę w miejscach nie narażonych na silne zabrudzenie czy wycieranie.

Przy impregnacji elementów zewnętrznych oraz użytkowanych w miejscach szczególnie narażonych na wycieranie należy nałożyć dodatkową warstwę lakierobejcy lub lakieru bezbarwnego, tworzącą odporniejszą powłokę ochronną. Trzeba pamiętać, że nałożenie kolejnej warstwy preparatu powoduje przyciemnienie barwy drewna, dlatego przy odświeżaniu elementów - co można robić wielokrotnie - należy używać preparatów bezbarwnych lub o jaśniejszym odcieniu.

Właściwie większość środków ochrony drewna jest szkodliwa dla ludzi, ale tylko do czasu wchłonięcia się w materiał, wyschnięcia. Po określonym czasie nie są toksyczne i nie stanowią zagrożenia. Pomieszczenia podczas i po zastosowaniu impregnatu należy jednak wietrzyć do zaniku zapachu. Dopuszczone do obrotu detalicznego są tylko środki mniej toksyczne.

Impregnaty dostępne są pod postacią proszku przygotowanego do rozcieńczenia, płynu, pasty, lub oleju. Te w postaci proszku rozcieńcza się odpowiednim rozpuszczalnikiem (wodą, benzyną) zgodnie z zaleceniami producenta.
 

Przygotowanie podłoża

Ponieważ skuteczność impregnacji zależy głównie od tego, jak głęboko impregnat wniknie w strukturę drewna, bardzo ważny jest zarówno wybór drewna dobrej jakości, jak i jego odpowiednie przygotowanie. Mechanizm wnikania impregnatu oparty jest na „ssącym” działaniu włókien drewna. Ssanie owo jest tym silniejsze, im drewno lepiej wysuszone. Dlatego impregnacji należy poddawać drewno powietrzno-suche o wilgotności nie większej niż 18%.

W żadnym wypadku nie należy impregnować drewna mokrego, ponieważ powierzchniowe powleczenie, zwłaszcza preparatami solnymi, nie daje praktycznie żadnej ochrony. Do impregnacji nie nadaje się również drewno uprzednio malowane, ponieważ stara powłoka uniemożliwia wnikanie preparatu w głąb włókien.

Nie ma sensu także impregnacja drewna przed ostatecznym pocięciem lub ostruganiem. Obróbka usunie bowiem warstwę impregnowaną i drewno pozostanie w tych miejscach niezabezpieczone lub zabezpieczenie zostanie osłabione. Wyjątek stanowi tu pokrywanie preparatami zapobiegającymi powstawaniu na świeżym drewnie sinicy, jednak zabieg ten z reguły wykonywany jest bezpośrednio w tartaku.
 

Powierzchnia przeznaczona do impregnacji barwiącej powinna być ostatecznie wygładzona, gdyż po nałożeniu preparatu nie powinno się jej już szlifować - w przeciwnym razie wystąpi zatarcie rysunku drewna i jego faktura stanie się mniej wyrazista. Oczywiście, impregnować w ten sposób można jedynie drewno surowe lub zabezpieczane wcześniej bezbarwnymi preparatami solnymi bądź wodorozcieńczalnymi. Dobre impregnaty barwiące schną dość długo – od 4 do 6 godzin. Umożliwia to skuteczne wniknięcie substancji czynnych, gdyż wolno schnące spoiwo nie blokuje dogłębnej penetracji impregnatu. Następną warstwę środka można nałożyć po upływie doby. Są jednak wyjątki.

Bardzo ważne jest, by przed przystąpieniem do impregnacji wszystkie powierzchnie elementów drewnianych należy dokładnie oczyścić i odtłuścić, preparat zabezpieczający wsiąknie bowiem bez przeszkód tylko w czysty, osuszony materiał. Najlepiej użyć do tego celu środka, którym będziemy rozcieńczać impregnat. Jeżeli rozcieńczalnikiem ma być woda, przed oczyszczeniem podłoża dodajmy do niej detergentu. Pamiętajmy również o tym, że wszelkie prace należy wykonywać w gumowych rękawicach ochronnych i ubraniu roboczym.
 

Kilka słów o metodach impregnacji

Zależnie od tego, jaki stopień nasycenia drewna środkami impregnującymi chcemy uzyskać, możemy zastosować różne metody impregnacji:

Impregnację powierzchniową wykonuje się metodą 2-3-krotnego powlekania preparatem przy pomocy pędzla, wałka, szczotki, tamponu albo metodą opryskiwania. Opryskiwanie jest mniej skuteczne niż powlekanie i preparat rozpyla się w powietrzu, należy więc zachować szczególne środki ostrożności. Impregnacja powierzchniowa zapewnia nasycenie drewna środkiem grzybobójczym do głębokości 3-10 mm (zależy to od rodzaju drewna), co stanowi dostateczne zabezpieczenie tylko przy krótkotrwałym zawilgoceniu.

Impregnacja głęboka (przy której drewno zostaje nasycone środkiem konserwującym do głębokości powyżej 10 mm) wymaga kąpieli. Kąpiele przeprowadza się w kadziach, wannach lub basenach wykonanych z drewna, stali, betonu lub tworzyw sztucznych.

Impregnacja ciśnieniowo-próżniowa polega na nasyceniu drewna preparatem, który jest wprowadzany we włókna pod ciśnieniem. Impregnację ciśnieniową przeprowadza się najczęściej w warunkach przemysłowych. Jest najbardziej skuteczna.
 

W praktyce najbardziej skuteczna jest oczywiście impregnacja wykonana fabrycznie, w sposób profesjonalny. Kupując tak przygotowane drewno warto jednak sprawdzić rzetelność wykonania impregnacji, gdyż może się zdarzyć, że surowiec, mimo zapewnień sprzedającego, został powleczony preparatem jedynie powierzchniowo. Objawem tego może być intensywne zabarwienie, które po odpowiednio wykonanej impregnacji z reguły jest mało widoczne. Warto wtedy sprawdzić przekrój drewna - przebarwienia występujące jedynie na powierzchni to sygnał, że drewno nie zostało właściwie zabezpieczone.

Rynek oferuje dużą ilość środków do impregnacji, łatwo jest więc pogubić się w gąszczu ofert. Warto czytać etykiety I dobierać produkt do konkretnych działań. Należy szukać produktów zawierających dodatkowy filtr UV, który chroni drewno przed starzeniem. Istotą działania impregnatów jest zawartość aktywnych substancji biobójczych chroniących przed grzybami i pleśniami, a w wielu najtańszych produktach tych substancji po prostu nie ma. Jeżeli poszukujemy impregnatu barwiącego, warto sprawdzić paletę barw i ich czystość tak aby pomalowany element był ozdobą np. ogrodu a nie szarym dodatkiem.
 

Warto pamiętać

Nie warto oszczędzać na impregnatach i lakierze. Koszty poprawek, częstych remontów i odnawiania będą wielokrotnie wyższe niż początkowa oszczędność.

Pamiętajmy: Nie ma lakierów niezniszczalnych! Jedne przestają spełniać swoje funkcje szybciej a inne wolniej. Jedynie pewne, sprawdzone marki oferują produkty, które są w stanie długo spełniać swoja rolę.

Opracował: Leszek Zawadzki

źródło: www.chemiabudowlana.info